Over vrijwilligerswerk in Nederland

Hoe zit het met het aantal vrijwilligers en de regelgeving over vrijwilligerswerk in Nederland? Joost van Alkemade en Ronald Hetem van NOV en Willem-Jan de Gast van Movisie brachten cijfers en verduidelijking. Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV) is de belangenorganisatie binnen het vrijwilligerswerk in Nederland. Movisie is het Nederlandse kennisinstituut voor een aanpak van sociale vraagstukken, waaronder ook het vrijwilligerswerk valt. 

Aantal vrijwilligers

“49% van de bevolking doet aan vrijwilligerswerk. Er is een duidelijk onderscheid in Nederland tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk. Mantelzorg is als er in de omgeving een morele aanspraak op je wordt uitgeoefend. Daar kies je niet vrijwillig voor. Je doet dat ook niet in georganiseerd verband, maar in familieverband. Vrijwilligerswerk heeft altijd een vorm van organisatie.

Dit cijfer is bij ons misschien groot, omdat we ook mensen meerekenen die het maar één keer per jaar doen. Bijvoorbeeld bij een grote actie. Daar zijn heel veel mensen, ook uit het bedrijfsleven, één dag actief. Die worden allemaal meegeteld. Want het centraal bureau voor statistiek stelt de vraag aan mensen of ze dit jaar ergens onder enige vorm als vrijwilliger werden ingezet.”

Andere cijfers over vrijwilligers in Nederland ontdek je hier.

Ontwikkelingen

“Daaronder zitten echter een aantal ontwikkelingen die veel belangrijker zijn. De oudere generatie zie je sterk verschillen van de jonge generatie. Je ziet dat jongeren zich vaker incidenteel inzetten als ouderen. Vroeger waren mensen levenslang verbonden aan een organisaties. Nu kiezen mensen na een aantal jaren om iets nieuws te doen. De sector moet zich daar aan aanpassen. Dat is voor een aantal organisaties ongelofelijk lastig.”

Wet en verzekering

“Wij hebben geen wet op het vrijwilligerswerk waarin we de verzekering regelen van de vrijwilligers, de aansprakelijkheid en de vrijwilligersvergoeding. Toch zijn die dingen wel geregeld. Als het gaat om de vergoeding, dan zit dat bij de belastingwetgeving. Daarin staat opgenomen dat elke vrijwilliger een bepaald bedrag mag ontvangen voor zijn vrijwilligerswerk. Gaat die daarboven, dan is het geen vrijwilligerswerk meer. Dan is alles wat jij ontvangt onderhevig aan de belastingdienst.

In het burgerlijk wetboek in Nederland staat vermeld waarvoor je aansprakelijk bent. Daarin staat ook dat elke organisatie zorgplicht heeft. Ze is verplicht om goed te zorgen voor haar werknemers. Daarin wordt geen onderscheid gemaakt tussen betaald en niet betaald. Dus je hoort goed te zorgen voor jouw vrijwilligers.

Daaronder valt ook een vorm van verzekering. In Nederland is het zo geregeld dat de meeste gemeentes een vrijwilligersverzekering hebben. Dit is een verzekering waar alle vrijwilligers (maar ook oa. mantelzorgers) binnen de gemeente onder vallen. Daarmee zijn vrijwilligers verzekerd en hier geldt ook dat het een secundaire of aanvullende verzekering is. In eerste instantie wordt er gekeken naar je particuliere aansprakelijkheidsverzekering. Op het moment dat deze verzekering zegt dat het niet onder hun polis valt en dat ze het niet gaan vergoeden, dan kan je een beroep doen op de vrijwilligersverzekering. Het is een soort vangnet verzekering. Ze komt enkel tussen als je eigen verzekering en de verzekering van de organisatie het niet willen doen.

Dat is nationaal. De gemeentes krijgen middelen vanuit het rijk. En die middelen zijn 10 cent per inwoner. Afhankelijk van het aantal inwoners, wordt er een bedrag vanuit het ministerie vrijgemaakt.”

Wat leren we hieruit voor Vlaanderen?

Het aantal vrijwilligers ligt in Nederland veel hoger dan in Vlaanderen (49% t.o.v. 12,5%). Een van de mogelijke verklaringen is dat in Nederland ieder jaar grote nationale en lokale éénmalige vrijwilligersacties worden opgezet zoals NLdoet.  Ook de calvinistische cultuur en de ondersteuning door de lokale vrijwilligerscentrales in Nederland hebben een impact op dit cijfer.

Opvallend is ook dat Nederland geen vrijwilligerswet heeft, terwijl die in België net een belangrijk kader biedt. Eén van de grote voordelen aan de  vrijwilligerswet in België is dat vrijwilligers in de verzekering- en aansprakelijkheidsregeling immuun zijn en beter beschermd zijn. Dat is niet het geval in Nederland. De vrijwilligersverzekering in Nederland is een aanvullende verzekering. In Nederland zit je met het probleem dat je het gevecht als vrijwilliger alleen moet gaan doen met je verzekeraar.